چگونه مشکل کمبود آب شرب را حل کنیم؟

طبق برآوردها از طریق سدهای زیرزمینی که از معجزه های آبخیزداری است می­‌توان ۲۵میلیارد مترمکعب آب زیرزمینی استحصال کرد، این میزان نصف ذخیره کل سدهای ایران است.

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، ایران کشوری است که در منطقه خشک و نیمه‌خشک جهان واقع شده است و به‌سبب پراکنش نامنظم بارندگی از نظر زمانی و مکانی، ساکنان این مناطق را به بهره‌وری بیشتر از آب­های زیرزمینی واداشته است. در اغلب نقاط ایران به‌دلیل بارندگی کم و توزیع زمانی نامناسب آن، منابع آب زیرزمینی و مدیریت آن از اولویت خاصی برخوردار است.

در دهه اخیر تلاش­هایی برای استفاده از فناوری­های سازگار با طبیعت برای کنترل، تغذیه و مدیریت منابع آب صورت گرفته است نمونه آن ایجاد سازه آبخیزداری سدهای زیرزمینی در نقاط مختلف مانند کرمان، خراسان شمالی، البرز و فارس است.

ضرورت ساخت سدزیرزمینی در ایران

میرمسعود خیرخواه زرکش رئیس سابق پژوهشکده آبخیزداری درباره ضرورت و اهمیت ساخت سدهای زیرزمینی معتقد است: در کل کشور ظرفیت ساخت 300 سد زیرزمینی وجود دارد و این تعداد را می­‌توان تقریباً در تمامی استان­های کشور احداث نمود. احداث این سدها در کشور می‌تواند علاوه بر صرفه‌جویی چشمگیر و بهره‌وری بالا در مصرف و تأمین آب مورد نیاز کاربران، ‌جنبه‌های محیط زیستی را رعایت و از تخریب و خالی شدن آبخوان ها محافظت کند، همچنین خسارات محیط زیستی و هزینه‌های گزاف ناشی از تأمین آب از طریق احداث سدهای بزرگ و برداشت بی‌رویه از چاه‌ها را به حداقل ممکن برساند.

 مزایای احداث سدهای زیرزمینی

سدهای زیرزمینی دارای آثار مثبت و مزایای متعددی است که از جمله این مزایا می‌توان به انعطاف­‌پذیری بالا در یافتن محل­های مناسب جهت ساخت سازه سد ­زیرزمینی اشاره کرد؛ این سازه‌ها را به‌خلاف سدهای سطحی و همچنین سازه­‌های بزرگ که معمولاً دور از دسترس مکان­هایی است که آب را مصرف می‌کنند، می‌توان در مجاورت مناطق کشاورزی، روستایی و صنعتی بنا نهاد.

علاوه بر این هزینه پایین اجرا، ساخت آسان سازه با استفاده از منابع مالی در دسترس و نیروی کار محلی، تبخیر ناچیز از سطح زمین، عدم آلوده شدن آب­ و عدم نیاز به ابزار و تجهیزات لازم جهت تصفیه آب از مزایای دیگر احداث سدهای زیرزمینی است که اجرای صحیح آن می­‌تواند جهش تولید، عدالت اجتماعی، رفع فقر و محرومیت، بهبود معیشت و رفاه آبخیزنشینان و اشتغال آنها را به‌دنبال داشته باشد.

نمونه­‌های موفق سدهای زیرزمینی در کشور

با توجه به ظرفیت کشورمان در احداث سدهای زیرزمینی، به‌دلایل مختلف احداث این سازه­‌های آبخیزداری گسترش چندانی نیافته است و این سازه‌­ها به‌صورت محدود (حدود 50 سد) در برخی استان­های کشور قابل مشاهده است. به‌لحاظ تعداد، استان کرمان با حدود 20 سد زیرزمینی در رتبه اول قرار دارد. از نمونه‌های موفق سدهای زیرزمینی در کشور، می‌توان به سد زیرزمینی سنگانه در روستای سنگانه منطقه کلات استان خراسان رضوی، سد زیرزمینی راین در استان کرمان و سد زیرزمینی وردیج در جنوب رشته‌کو‌ه‌های البرز اشاره کرد که دستاوردهای روشن و بسیار موفقی را به‌همراه داشته است.

فرود شریفی مجری عضو هیئت علمی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری با اشاره به اقدامات حفاظت خاک و احداث سد زیرزمینی وردیج گفت: احداث دو سد زیرزمینی وردیج باعث جلوگیری از خروج سریع بارش­ها از محل نزول و نفوذ آن در خاک و ذخیره در آبخوان شده است که این امر کاهش تبخیر آب و ایجاد فضای زندگی برای موجودات ریز خاک فراهم آورده است.

از همین پرونده بیشتر بخوانید:
آشنایی با انواع سیستمهای آبیاری
دلیل اصلی سیل­های امسال ناکافی بودن عملیات آبخیزداری است

تکلیف قانونی احداث سدهای زیرزمینی

طبق قانون برنامه توسعه ششم دولت مکلف است به‌منظور مقابله با بحران کم‌آبی و تعادل‌بخشی به سفره‌های زیرزمینی و ارتقای بهره‌وریوجبرانترازآب زیرزمینی،به‌میزانیکهدرسالپایانیاجرایقانونبرنامه ششم، یازده میلیارد مترمکعب شود، اقداماتی را به‌عمل آورد که مهمترین این اقدامات عملیات آبخیزداری و آبخوانداری است. از تکنیک­‌های مهم و اساسی آبخیزداری احداث سدهای زیرزمینی است که می­‌تواند جایگزین مناسبی برای برداشت مستقیم آب زیرزمینی از چاه­های عمیق باشد.

تأمین آب شرب شهرها و روستاها با سدهای زیرزمینی

یکی از دستاوردها و آثار احداث سدهای زیرزمینی، استحصال آب و تأمین آب شرب شهرها و به‌خصوص روستاهایی است که از شهرها فاصله زیادی دارند و امکان آبرسانی به آنها سخت و گران‌قیمت است، در این باره پرویز گرشاسبی عضو هیئت علمی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری می‌گوید: با احداث سدهای زیرزمینی در مناطق مختلف کشور می­‌توان 25 میلیارد مترمکعب آب استحصال کرد این در حالی است که ظرفیت مخازن کل سدهای روبنایی کشور 57 میلیارد مترمکعب است.

به‌گفته معاون اسبق آبخیزداری سازمان جنگل­ها، مراتع و آبخیزداری کشور آب استحصال‌شده توسط سدهای زیرزمینی را می‌توان در مصارف مختلف شرب شهرها و روستاها، مصارف کشاورزی و نیز جبران تراز برداشت آب زیرزمینی با چاه­های عمیق مورد استفاده قرار داد.

لازم به ذکر است تنها در سالهای اخیر 38هزار میلیارد تومان به عملیات سدسازی اختصاص یافته است، این در حالی است که از اول انقلاب تا کنون تنها 18هزار میلیارد تومان به عملیات آبخیزداری تخصیص داده شده است.

سخن پایانی

سخن پایانی آن که با توجه به تکلیف قانونی مبنی بر جبران تراز منفی آبخوان­ها با عملیات آبخیزداری و آبخوانداری، تکنیک احداث سدهای زیرزمینی می­‌تواند یکی از راهکارهای مؤثر برای تعادل‌بخشی آبخوان­ها و مقابله با مشکل کم‌آبی، تأمین آب شرب شهرها و به‌خصوص روستاهایی تلقی شود که از تأسیسات آب سالم و بهداشتی محروم هستند.

همچنین با توجه به قرار گرفتن ایران در منطقه گرم و خشک و میزان تبخیر بالا و با توجه به هزینه­‌های پایین و اثرات اقتصادی اجتماعی فراوان احداث سدهای زیرزمینی، این راهکار مؤثر می­‌تواند جایگزین بسیار مناسبی برای برداشت آب زیرزمینی از چاه­های عمیق باشد که خسارات جبران‌ناپذیری مثل فرونشست زمین را به‌دنبال داشته است.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.