میزان استاندارد استفاده از بذر گندم

براساس تجارب حاصل از اجراي آزمايشات مختلف روي ارقام زمستانه وبهاره گندم طي سالهاي متمادي در 33 ايستگاه تحقيقاتي دركشور، مناطق كشت گندم كشوراز نظر آب وهوايي و تيپ رشد واريته‌ها و ارقام زراعي گندم ، به چهار اقليم اصلي بزرگ تقسيم گرديده است .

اقليم بزرگ گرم ومرطوب (شمال ، اراضي جلگه‌اي در سواحل خزر)

اقليم بزرگ گرم وخشك (جنوب و جنوب غربي كشور )

اقليم بزرگ معتدل (مركز و پراكنده در غرب و شرق كشور )

اقليم بزرگ سرد (شمال غرب و مركزي كشور )

هركدام از اقليم‌هاي اصلي فوق داراي فاكتورها و عوامل محدود كننده متفاوت در زراعت گندم هستند ؛ لذا در هر اقليم شيوه‌هاي كشت وكار و واريته‌هاي متفاوتي قابل توصيه مي‌باشند.

براساس مطالعات و بررسي‌هاي دانشمندان ، فاكتورهاي مهم مؤثر در توليد عبارتند از :

گياه وخصوصيات ژنتيكي آن

عوامل محيطي

مهارت وتوانايي كشاورز ( به‌زراعي )

فاكتورهاي اجتماعي و اقتصادي

که این دستورالعمل به کاهش اثرات محیطی ( بخصوص شرایط کم آبی و خشکسالی ) با استفاده از مهارتهای فنی و اجرایی میپردازد.

كلياتي درباره عمليات زراعي با نگرش بر خشکسالی

1- روش‌هاي معمول كاشت

هم اكنون در ايران كشت گندم به سه صورت انجام مي‌گيرد:

– بذرپاشي بوسيله دست (دستپاش) اين روش عمدتاً در ديمزارها انجام مي‌گيرد.

– بذرپاشي بوسيله دستگاه کودپاش(سانتريفوژ)اين روش در زارعت‌هاي آبي و ديم معمول است.

– كاشت با دستگاههاي خطي‌كار گندم و همچنين خطي‌كارهاي مجهز به فاروئر كه مناسب‌ترين روش براي زراعت آبي گندم مي‌باشد.

توجه : برای کاهش خسارت در زمان کم آبی ؛ بذر کاری بااستفاده از دستگاههای کارنده بذر از اهمیت خاصی برخوردار است .

2- ميزان بذر

    براي دستيابي به محصول بالا و مطمئن، داشتن تراكم بوته مناسب (تراكم مناسب زراعت گندم در اقاليم مختلف كشور از 350 بذر در متر مربع تا 500 بذر در متر مربع متغير مي‌باشد) در مزرعه ضروري است. ميزان بذر عموماً بسته به نوع خاك، بستر بذر، تاريخ كاشت، روش كاشت واقليم مربوطه و خصوصيات رقم (كم پنجه بودن و كودپذيري و وزن هزار دانه و …) متفاوت مي‌باشد . در يك بستر مناسب ، كشت بموقع و آبياري بهنگام باتوجه به رقم بذر مصرفي در كشور با روش‌خطي‌كاري بين 120 تا 200 كيلوگرم در هكتار متغير مي‌باشد.

    در اراضي كم بازده در تراكم‌هاي بالا (ميزان بذر زياد) رقابت شديد بين بوته‌ها بروز مي‌كند و رشد و توسعه ريشه محدود شده و موجب عدم استقرار مطلوب بوته‌ها مي‌گردد. در صورت بروز تنش خشكي خصوصاً در اول فصل زراعي چنين زراعت‌هايي بيشتر خسارت مي‌بينند (دونالد 197)

    همچنين درتراكم بيش از حد بوته ،ارتفاع گياه در مرحله‌اي از رشد افزايش مي‌يابد و از طرفي كاهش تابش نور به برگ‌هاي وسطي و پائين (سايه اندازي) باعث ورس در مزرعه مي‌گردد. تراكم بيش ازحد بوته‌ها در واحد سطح موجب توسعه بيماريهاي قارچي مثل سفيدك و زنگ‌هاي زرد و قهوه‌اي مي‌گردد.

   همچنين در تراكم‌هاي بالا دوره رسيدن ديرتر اتفاق مي‌افتد (پورتر و همكاران 1960) لذا در محيط‌هايي كه تنش گرماي آخر فصل دارند چنين زراعت‌هايي دچار كاهش محصول مي‌شوند.

  ميزان بذر لازم براي زراعت آبي گندم در اقليم‌هاي مختلف به تفكيك ارقام زراعي مربوطه در صفحات بعد آمده است.

3– تاريخ كاشت :

از مهمترین نکات قابل توجه در زراعت گندم در شرایط کم آبی و خشکسالی رعایت تاریخ کاشت مناسب بر اساس توصیه های تحقیقات میباشد و لذا دقت در این امر ؛  باعث جلوگیری از کاهش تولید میگردد.

كشت گندم درايران صرف‌نظر ازتيپ رشد ارقام و واريته‌هاي مختلف آن ( زمستانه ، بهاره و بينابين ) عموماً در فصل پائيز انجام مي‌گيرد.

آنچه كه زمان مناسب كشت گندم را در اقليم‌هاي وسیع تعيين مي‌كند دما مي‌باشد . يعني زمان كاشت گندم صرف نظر از واكنش فتوپريودي ( واريته‌هاي جديد گندم غيرحساس به تغييرات طول شب‌وروز هستند ) و نيز خصوصيات ژنتيكي رقم دراقليم‌هاي مختلف بايستي با توجه به منحني‌هاي دمايي آن اقليم تعيين گردد بطوري كه فرصت زماني لازم براي رشد اوليه گياهچه‌ها در پائيز براي ورود به فصل زمستان وسرما (ورناليزاسيون)  وجود داشته باشد.

 تغييرات دما در مزرعه بر ميانگين تعداد بذرهاي جوانه‌زده ، سرعت جوانه‌زني و سبزشدن يكنواخت تأثير مي‌گذارد. دماي اصلي براي جوانه‌زدن گندم مابين 4 تا 32 درجه سانتيگراد گزارش شده است كه دماي مطلوب آن 25 درجه سانتيگراد مي‌باشد.(كوچكي وهمكاران 1367 ) بديهي است هر چه كشت گندم با تأخير انجام پذيرد مرحله جوانه‌زني و رشد اوليه گياهچه‌ها در شرايط دمايي مطلوب صورت نمي‌گيرد و به علت كاهش دماي خاك بذور جوانه‌نزده بيشتر در معرض مواجهه با امراض قارچي قرار خواهند گرفت كه سبب كاهش تراكم بوته‌ها در مزرعه مي‌شود.

تراكم بوته‌ها در مزرعه (تعداد سنبله در واحد سطح) در زراعت آبي گندم بيشترين تاثير را در عملكرد دارد (سينگ 1976) همچنين تاخير دركشت باعث عدم رشد كافي گياهچه‌ها در مرحله اوليه مي‌شود كه نتيجه آن عدم فرصت لازم براي رشد ريشه و استقرار اوليه بوته‌ها مي‌گردد كه تحمل به تنش در چنين بوته‌هايي بسيار كاهش مي‌يابد. ازنتايج زراعت‌هاي كرپه مي‌توان به كاهش درصد سبز بدليل مواجهه با دوره يخبندان و نيز كاهش تعداد سنبلچه‌ها (تنش اول فصل) و همچنين در برخي شرايط باعث بادزدگي گندم و كاهش تعداد دانه و وزن هزاردانه بدليل مواجهه با گرماي آخر فصل اشاره كرد.

 البته كشت زود هنگام گندم‌هاي بهاره نيز موجب مي‌شود تا ارقام زودرس در فصل پائيز (ساقه رفتن) يا اوايل فصل بهار (سنبله رفتن) در معرض خسارت سرما قرارگيرند.

4- آبياري :

معمولاً در زراعت‌هاي آبي زمان كشت را هم‌زمان با اولين آبياري در نظر مي‌گيرند و هرچه فاصله زمان كشت و اولين آبياري و تاريخ سبز شدن بيشتر شود ميانگين عملكرد نسبي كاهش مي‌يابد (وانورا و همكاران 1969) تاخيردر سبز شدن پس از انجام آبياري ممكن است به علت عدم كشت يكنواخت بذور (عمق‌هاي نامطلوب)  و يا كشت خارج از زمان مناسب منطقه و يا آبياري نامناسب اتفاق بيفتد. آبياري غرقابي يا كرتي در زراعت گندم نامطلوب است خصوصاً پس از آبياري نوبت اول (خاك‌آب) كه سخت شدن سطح خاك (در خاكهاي رسي) باعث فشردگي كلئوپتيل گرديده و باعث خفگي و كاهش درصد سبز و يا ضعيف شدن گياهچه‌ها مي‌شود كه تحمل بوته‌ها را در مقابل شرايط نامطلوب احتمالي كاهش مي‌دهد. در چنين شرايطي هيرم‌كاري گندم اولويت دارد.

آبياري نوبت دوم در اقليم‌هاي مختلف با توجه به خشكسالي‌ها و افزايش ميانگين دماي فصل براي دستيابي به پتانسيل عملكرد لازم مي‌باشد اين نوبت آبياري جهت جلوگيري از تنش خشكي اول فصل (پائيز) در زراعت‌هاي گندم ضروري است. در غيراينصورت ميزان تنش وارده به زراعت با توجه به مرحله فيزيولوژيكي گياهچه‌ها (مرحله دابل ريچ يا مرحله تشكيل سلولهاي بنيادي سنبله كه معمولاً بسته به شرايط در مرحله 3 تا 5 برگي گياه اتفاق مي‌افتد) از آنجائي كه ‌تعداد ‌سنبلچه‌ها‌ در ‌سنبله ‌هر ‌ساقه‌در ‌اين‌مرحله تعيين و تشكيل مي‌گردد مي‌تواند زياد باشد.

  در زراعت‌هاي آبي گندم معمولاً از 6 نوبت تا 10 نوبت آبياري بسته به بافت خاك اراضي و شرايط آب و هوايي معمول مي‌باشد.

  در طول زمان داشت ، انجام آبياري با توجه به شرايط مزرعه در زمان مناسب و با توجه به نوبت‌هاي آبياري لازم بوده و در صورت احتمال وزش بادهاي گرم و افزايش دما در زمان دانه‌بندي اقدام به آبياري جهت جلوگيري از كاهش محصول ضروري است.

توجه:در شرایط خشکسالی و کم آبی در اقلیمهای سرد و معتدل  ،کم کردن دور آبیاری (فواصل آبیاری )در کنار کاهش حجم آبیاری میتواند باعث کاهش خسارت گردد.

مطالب مرتبط :
معرفی و تولید انواع بذر گندم
تولید سالانه حدود ۳ هزار تن بذر گندم و جو در خراسان جنوبی

5- مصرف كودهاي شيميائي (تغذيه ):

    ميزان مصرف كودهاي شيميائي بسته به نوع خاك، آب و هوا ، زراعت قبلي، ميزان و كيفيت آب و واريته گندم متفاوت است. توصيه فني براي هر مزرعه پس از انجام تجزيه خاك و تعيين عناصر غذايي موجود و ميزان قابل دسترس بودن آن توسط آزمايشگاه خاك و آب  ارائه مي‌گردد. بايد در نظر داشت كه توليد 3 تن دانه و 5/3 تن كاه و كلش گندم در هر هكتار ازمزرعه باعث برداشت 70 كيلوگرم ازت (ازت خالص) ، 15 كيلوگرم فسفر (P2O5) و 40 كيلوگرم پتاس (K2O) مي‌گردد (ILACO 1981). در چنين شرايطي مصرف حداقل 80 ، 20 و 45 كيلوگرم در هكتار از عناصر غذايي ازت، فسفر و پتاس براي مزرعه گندم توصيه شده است. بديهي است در مواردي كه از ارقام پر پتانسيل و كودپذير استفاده مي‌شود و با در دسترس بودن آب كافي، براي برداشت حداكثر محصول بايد نياز غذائي رقم پرپتانسيل را با افزايش مقدار كود مصرفي تأمين كرد. بطور مثال در شرايطي با عملكرد 6 تن دانه و 7 تن كاه و كلش ، حدود 2 برابر مقادير فوق‌الذكر از كودهاي اصلي (N,P,K) مورد نياز خواهد بود. در مورد كود ازته مصرف كود اوره با تقسيط كود به 2 يا 3 نوبت بصورت پايه و سرك در مراحل مختلف رشد قابل توصيه است.

     چنانچه آخرين نوبت مصرف كود ازته در شروع گلدهي گندم باشد، ميزان پروتئين دانه افزايش يافته و كيفيت محصول نيز بهتر مي‌شود. در مورد كود فسفره، مصرف كود فسفات آمونيوم در خاكهايي توصيه مي‌گردد كه مقدار فسفر قابل استفاده آن كمتر از (PPM 15) باشد.

    مصرف سولفات پتاسيم نيز در خاكهايي قابل توصيه است كه مقدار پتاسيم قابل مصرف آن كمتر از (PPM 250 ) باشد. 

    بديهي است مقدار مصرف بستگي به فاصله مقدار عنصر اندازه‌گيري شده از حد بحران آن در خاك دارد. در جدول شماره 1 توصيه كودي براساس آزمون خاك، براي توليد 10 تن محصول گندم در هكتار در زراعت آبي (بدون محدوديت آب) ارايه شده است. (موسسه تحقيقات آب و خاك 1375)

جدول 1- توصيه كودي براساس آزمون خاك براي توليد ده تن محصول آبي (بدون محدويت آب )

ازت (N)فسفر (P)پتاسيم (K)
ميزان كربن خاك %كود اوره*Kg/haفسفر قابل جذب خاكmg/kgسوپرفسفات‌تريپل**Kg/haپتاسيم‌قابل جذب خاكmg/kgسولفات پتاسيم **Kg/ha
5/0 <4005 <150150 <150
1-5/035010-5100200-150100
5/1-125015-1050250-20050
5/1 >20015>0250 >0

* مصرف كود اوره يا نيترات آمونيوم در خاكهاي سنگين طي سه نوبت و در خاكهاي سبك در چهار نوبت انجام مي‌گيرد.

** كودهاي سوپرفسفات تريپل، سولفات پتاسيم و كلريد پتاسيم قبل از كاشت مصرف و با خاك مخلوط گردد.

توصیه های فنی جهت مقابله  با کم آبی در مناطق  چهار گانه :

الف- اقليم گرم ومرطوب حاشيه درياي خزر :

    از نظر جغرافيائي مناطق مورد نظر در طول وعرض جغرافيائي بين 5/47 تا 57 درجه طول شرقي و 5/36 تا 39 درجه عرض شمالي قرار مي‌گيرند . اين مناطق را از نظر ارتفاع از سطح دريا و شرايط اقليمي مي‌توان به سه گروه تقسيم بندي نمود.

الف ـ1ـ  مناطق جلگه‌اي سواحل خزر تا ارتفاع 500 متر از سطح دريا

الف ـ 2ـ مناطق ميان بند ( دامنه‌هاي شمالي رشته‌كوههاي البرز) از 500 متر تا ارتفاع 1000 متر از سطح دريا

الف ـ 3 ـ مناطق كوهستاني با ارتفاع بيش از 1000 متر از سطح دريا

    اين مناطق داراي اقليم مديترانه‌اي گرم ومعتدل مي‌باشند كه تحت تأثير درياي مديترانه و درياي خزر بوده و داراي خصوصيات اكولوژيك يكنواخت مي‌باشند . از نظر آب وهوا اين نواحي داراي تابستان گرم است . بارندگي عمدتاً در فصل پائيز و زمستان صورت مي‌گيرد و دراين فصول هوا نسبتاً معتدل مي‌باشد.

    اقليم مديترانه‌اي گرم در شمال ايران از نواحي بجنورد و دشت گرگان تا سواحل درياي خزر و دشت مغان ادامه  مي‌يابد كه ميزان بارندگي تابستانه كمتري دارند وبيشترين بارندگي در اوايل بهار و اواخر پائيز مي‌باشد . متوسط حداكثر دماي اين اقليم C037 و متوسط حداقل دما C07 زير صفر ميباشد. حداكثر مطلق دما در مرداد و حداقل مطلق آن در دي و بهمن حادث ميشود و طول دوره يخبندان در اين اقليم حدود 40 روز ميباشد . متوسط بارندگي ساليانه بين 350 تا 700 ميليمتر متغير است . بالابودن رطوبت نسبي هوا در اين نواحي كه متأثر از درياي خزر ميباشد عامل مهمي از نظر حيات گياهي محسوب مي‌شود. با توجه به وجود زمستان‌هاي ملايم و تابستان‌هاي زودرس و گرم در اين مناطق عموماً گندم‌هاي تيپ بهاره توسعه يافته ، ولي بسته به منطقه و زمان‌بندي برنامه كاشت در نقاط مرتفع مي‌توان از ارقام نيمه زمستانه و زمستانه نيز استفاده نمود.

     طبق توصيه‌هاي تحقيقاتي زمان كاشت مناسب گندم در اين اقليم از 15 آبان لغايت 30 آذر و ميزان بذر مصرفي450-350 دانه در مترمربع ميباشد .

    ارقام گندم متداول در اين مناطق و خصوصيات آنها در جداول شماره 2 و 3 درج گرديده است.

تاریخ كاشت:

     انتخاب زمان كاشت مناسب در مناطق جلگه‌اي ساحل درياي خزر به دلايلي اهميت دارد. اگرچه در اين مناطق زمستانها ملايم و دوره يخبندان كوتاه مي‌باشد و زراعت گندم توقف رشد چنداني ندارد با اين وجود ، تأخير دركاشت ، ناشي از تأخير در برداشت محصولات قبل (چغندرقند، پنبه و غيره ) ويابارندگي‌هاي فصلي موجب مي‌شود تا زراعت گندم كرپه شده كه كاهش طول دوره رشد گياه و همزماني گرده افشاني و دانه‌بندي  با تنش‌هاي گرماي آخر فصل در نهايت كاهش محصول را به همراه دارد . همچنين كاشت زود موجب مي‌شود تا بوته‌ ها رشد زيادي نمايند  ودر مرحله ساقه‌دهي با روزهاي سرد زمستان مواجه شوند و خوشه‌هاي  ابتدايي داخل ميانبندها عقيم گردند . در اين صورت خوشه‌هاي حاصل از پنجه‌ها در بهار در صورت مراقبت‌هاي لازم مي‌توانندتا حدودي خسارت ناشي از سرما را كاهش دهند. باتوجه به موارد فوق و كشت گندمهاي بهاره در اين مناطق تاريخ كاشت مناسب براي جلگه‌هاي واقع درساحل درياي خزر از نيمه دوم آبان ماه تا آذرماه توصيه مي‌شود .

بديهي‌است‌تأخير‌در‌كشت‌(خارج از زمان مناسب ) كاهش عملكرد را در پي‌خواهد داشت (نمودار شماره 1 ).

جدول شماره 2 :  ارقام گندم متداول در اقليم گرم حاشيه درياي خزر


وزن هزاردانه
تيپ رشدتعداد دانه در مترمربعمقدار بذر درهكتارتاريخ مناسب كاشتبذر جايگزين در خارج از فصل كشت و  مقدار آنزمان رسيدن (برداشت)طول دوره رويشمقدار كود خالص موردنياز
KPN
تجن38بهاره35040014013015/8-30/9*زاگرس180-160اواخرخرداد2002108075110
شيرودي38بهاره35040014013015/8-30/9زاگرس180-160اواخرخرداد2002108080120
اترك34بهاره35040013012015/8-30/9زاگرس180-160اواخرخرداد1802008065110
زاگرس38بهاره35014013015/8-30/9اواخرخرداد1701908075110
چمران39بهاره40035014013015/8-30/9زاگرس180-160اواخرخرداد1802008075110
رسول42بهاره4504001801601/8-15/9*البرز ‌160-140اواخرخرداد210220605080
N-75-1549بهاره40035018017015/8-30/9زاگرس180-160اواخرخرداد2002158080120
N-75-1648بهاره40035017016015/8-30/9زاگرس180-160اواخرخرداد200210808080
البرز42بهاره40035014013015/8-30/9اواخرخرداد170190605080
كوهدشت40بهاره40035014013015/8-30/9اواخرخرداد1751958075110
آریا45بهاره45018016015/8-30/9زاگرس180-160اواخرخرداد2002108075110
مغان 340بهاره35013015/8-30/9زاگرس180-160اواخر خرداد2008075110
آرتا34بهاره35013015/8-15/9زاگرس180-160اواخر خرداد2008075110
دریا38بهاره35013015/8-15/9زاگرس180-160اواخر خرداد2008075110

*‌ جايگزيني اين ارقام در خارج از فصل كشت بخاطر كوتاه بودن دوره رشد آنها (زودرسي) مي‌باشد .

جدول شماره 3 : خصوصيات ارقام گندم متداول در اقليم گرم حاشيه درياي خزر
نام رقمخصوصيات و واكنشهاي واريته
تجنمقاوم به زنگ قهوه‌اي، متحمل به زنگ زرد و فوزاريوم سنبله ـ حساس به سپتوريوزـ متحمل به جوانه ‌زني قبل از كاشت ـ مقاوم به ورس ـ متوسط رس ـ رنگ دانه قرمزـ ميزان پروتئين 12% ـ ارتفاع cm95-90
شيروديمقاوم به زنگ قهوه‌اي و زردـ نيمه حساس به فوزاريوم سنبله، متحمل به سپتوريوزـ نيمه حساس به جوانه‌زني قبل از برداشت ـ مقاوم به ورس ـ متوسط رس ـ رنگ دانه روشن ـ پروتئين 4/11% ـ ارتفاع 100-95
اتركمقاوم به زنگ قهوه‌اي و نيمه مقاوم به زنگ زرد ،‌ نيمه متحمل به فوزاريوم سنبله ـ متحمل به سپتوريوز ـ نيمه حساس به جوانه‌زني ـ  خيلي مقاوم به ورس ـ‌ متوسط زودرس ـ رنگ دانه قرمز روشن ـ پروتئين 3/12% ـ ارتفاع 90-85 ـ پرپنجه متحمل به گرما وخشكي آخرفصل 
زاگرسمقاوم به زنگ قهوه‌اي ـ نيمه حساس به زنگ زرد ـ نيمه حساس به فوزاريوم سنبله ـ متحمل به سپتوريوز – نيمه حساس به جوانه‌زني ـ  مقاوم به ورس ـ متوسط زودرس ـ رنگ دانه قرمز روشن ـ‌پروتئين 5/11% ـ ارتفاع 110-100 مقاوم به گرما و خشكي آخر فصل ـ مناسب كشت در كوهپايه‌هاي استان گلستان و مغان
چمرانمقاوم به زنگ قهوه‌اي و زنگ سياه ( ساقه ) ، متحمل به زنگ زرد و سپتوريوز ـ‌نيمه حساس به فوزاريوم سنبله ـ‌نيمه حساس به جوانه‌زني قبل از برداشت  ـ مقاوم به ورس ـ‌متوسط زودرس ـ رنگ دانه قرمز روشن ـ پروتئين 4/10% ـ‌ ارتفاع 100-95 متحمل به گرما و خشكي آخر فصل
رسولنيمه متحمل به زنگ قهوه‌اي و بيماري ويروسي كوتولگي جو ( BYDV) ـ نيمه حساس به زنگ زرد و فوزاريوم سنبله ـ نيمه متحمل به جوانه‌زني قبل از برداشت ـ مقاوم به ورس – متوسط ديررس ـ رنگ دانه قرمز روشن ـ‌ ارتفاع 95-90  مناسب براي كشت در كوهپايه‌ها و دامنه‌هاي شمالي البرز
N-75-15متحمل به زنگ زرد و قهوه‌اي و سفيدك سطحي و فوزاريوم سنبله  و سپتوريوز ـ متحمل به جوانه‌زني قبل از برداشت ـ نيمه متحمل به ورس ـ متوسط ديررس ـ رنگ دانه قرمز ـ پروتئين 3/13% ـ‌ ارتفاع بوته 100-95
N-75-16متحمل به زنگ زرد و قهوه‌اي ، سفيدك سطحي و فوزاريوم سنبله و سپتوريوز ـ نيمه متحمل به جوانه زني قبل از برداشت  ـ  نيمه متحمل به ورس ـ متوسط رس ـ رنگ دانه كهربايي ـ پروتئين 5/13% ـ ارتفاع 100-90
البرزنيمه حساس به زنگ قهوه‌اي و زرد و فوزاريوم سنبله ـ حساس به سفيدك سطحي و جوانه‌زني قبل از برداشت  ـ مقاوم به ورس ـ زودرس ـ رنگ دانه روشن ـ پروتئين 11% ـ ارتفاع بوته 100-95 در مناطق دامنه‌هاي شمالي البرز كشت ميگردد.
كوهدشتمتحمل به زنگ قهوه‌اي وزرد وسپتوريوز ـ‌ متحمل به ورس ـ زودرس ـ رنگ دانه قرمز روشن ـ ارتفاع 110 مقاوم به گرما وخشكي‌آخر فصل ـ كمي ديررس ‌تر از رقم زاگرس و مناسب كشت در كوهپايه‌هاي استان گلستان ومغان
آریامقاوم به زنگ زرد ، سياهك پنهان و ‌سياهك هندي (KB) ـ متحمل به زنگ قهوه‌اي ـ‌حساس به سپتوريوز ـ متحمل به فوزاريوم سنبله و‌سفيدك‌سطحي ـ رنگ دانه زرد ـ‌درصد پروتئين 8/12ـ‌كيفيت ماكاروني متوسط ـ سختي‌دانه‌بالاتراز70ـ متحمل‌به‌گرما وخشكي‌ـ‌مقاوم‌به‌ريزش‌ـارتفاع 95‌ـ كم‌پنجه (گندمهاي دوروم كم پنجه هستند)

ب –  اقليم گرم و خشك :

      اين شرايط عموماً شامل استانهاي سيستان وبلوچستان ، هرمزگان ، بوشهر، خوزستان ، ايلام و قسمتهايي از استانهاي يزد ، كرمان ، فارس ، كرمانشاه ، خراسان و كهگيلويه وبويراحمد و احياناً ميكرو كليماهايي در سايراستانهاي كشور ميباشد .

اين اقليم داراي آب وهواي گرمسير بازمستانهاي معتدل و بهار كوتاه و تابستان گرم وطولاني ميباشد. حداكثر دماي ساليانه در اين اقليم 50 درجه سانتيگراد و حداقل آن 5- درجه سانتيگراد است .

عوامل محدودكننده توليد دراين اقليم عمدتاً از نوع تنشهاي محيطي غيرزنده و مخصوصاً گرما ، خشكي آخر فصل وشوري بوده و از تنشهاي زنده ميتوان زنگ زرد وقهوه‌اي وسپتوريا را نام برد. بيماري سياهك ناقص (Karnal Bunt ) در بعضي از  مناطق فوق ميتواند موجب خسارت به محصول گردد .

تاريخ كاشت :    

    زمان مناسب كشت گندم از 20 آبانماه لغايت 30 آذرماه و مناسبترين زمان نيمه اول آذر ماه ميباشد . كه دامنه كاهش عملكرد در صورت تأخيردر كاشت در نمودار شماره 2 نشان داده شده است .

   تعداد بذر مصرفي در مترمربع 350 تا 400 عدد و عموماً از تيپ گندمهاي بهاره زودرس استفاده مي‌شود.

ارقام گندم متداول اين اقليم و خصوصيات آنها در جداول شماره  4 و 5 درج گرديده است .

جدول شماره 4 : ارقام گندم متداول در اقليم گرم وخشك

نام رقموزن هزاردانهتيپ رشدمقدار بذر در مترمربعمقدار بذر درهكتارتاريخ مناسب كاشتبذر جايگزين در خارج از فصل كشت و مقدار آنزمان رسيدن (برداشت)طول دوره رويشمقدار كود خالص موردنياز
KPN
چمران39بهاره350140-13015/815/9وريناك vee/nac140-130اواخر ارديبهشت تا نيمه اول خرداد1802008075110
اترك34بهاره350130-12015/815/9وريناك vee/nac140-130اواسط ارديبهشت تا اواخر خرداد1701908065110
داراب 237بهاره350130-12015/815/9چمران140-130خردادماه1802007570110
استار36بهاره400180-16015/815/9چمران140-130خردادماه2002107570110
دزS-75-2038بهاره350130-12015/815/9وريناك140-130اواخر ارديبهشت تا نيمه اول خرداد1701908065110
S-75-1141بهاره350140-13015/815/9وريناك140-130اواخر ارديبهشت تا نيمه اول خرداد1802008065110
هيرمند37بهاره400350150-13015/815/9چمران140-130اواخر ارديبهشت تا نيمه اول خرداد1802008065100
كوير39بهاره450180-17015/815/9وريناك140-130خرداد ماه2002109075120
هامون‌(كراس‌فلات)39بهاره400350180-17015/815/9وريناك140-130خرداد ماه2002109075120
فلات38بهاره400350150-13015/815/9وريناك يا چمراناواسط ارديبهشت تا اواخر خرداد1802209075120
ياواروس46بهاره45022015/815/9اواسط ارديبهشت تا اواخر خرداد1802004690135
کرخه48بهاره45022015/815/9اواسط ارديبهشت تا اواخر خرداد1802004690135
S-80-1338بهاره35013015/8-30/9اواسط ارديبهشت تا اواخر خرداد1802004690135
جدول شماره 5 :خصوصيات ارقام گندم متداول دراقليم گرم وخشك
نام رقمخصوصيات و واكنشهاي واريته
چمرانمقاوم به زنگ قهوه‌اي و زنگ سياه ( ساقه ) ، متحمل به زنگ زرد و سپتوريوز ـ‌نيمه حساس به فوزاريوم سنبله ـ‌نيمه حساس به جوانه‌زني قبل از برداشت  ـ مقاوم به ورس ـ‌متوسط زودرس ـ رنگ دانه قرمز روشن ـ پروتئين 4/10% ـ‌ ارتفاع 100-95 متحمل به گرما و خشكي آخر فصل ـ نيمه حساس به ريزش
اتركمقاوم به زنگ قهوه‌اي و نيمه مقاوم به زنگ زرد ،‌ نيمه متحمل به فوزاريوم سنبله ـ متحمل به سپتوريوز ـ نيمه حساس به جوانه‌زني قبل از برداشت ‌ـ خيلي‌مقاوم‌به‌ورس ـ‌متوسط زودرس‌ـ‌رنگ‌دانه‌قرمز‌روشن‌ـ‌پروتئين 3/12% ـارتفاع 90-85 ـ پرپنجه متحمل به گرما وخشكي آخرفصل 
داراب 2نيمه مقاوم به زنگ زرد و سياهك هندي (KB) و مقاوم به زنگ قهوه‌اي ، متحمل به گرماي آخر فصل متوسط رس ـ مقاوم به ورس ـ‌رنگ دانه روشن ـ‌پروتئين 9/10% ـ‌ارتفاع 95-90
استارمقاوم به زنگ زرد ـ‌متحمل به زنگ قهوه‌اي و سياهك هندي ـ‌مقاوم به ورس ـ‌كم پنجه ـ بسيار كودپذير ـ متوسط ديررس ـ‌رنگ دانه‌قرمز ـ پروتئين 4/11 ـ ارتفاع 90-85
دز S-75-20نيمه حساس به زنگ زرد ـ متحمل به زنگ قهوه‌اي ـ‌مقاوم به ورس ـ  پرپنجه ـ زودرس رنگ دانه كهربائي ـپروتئين 3/12% ارتفاع 90  ـ متحمل به گرما و خشكي آخر فصل
S-75-11متحمل به زنگ زرد وقهوه‌اي ـ‌ متحمل به ورس ـ متحمل به گرماي آخرفصل ـ رنگ دانه كهرباييـ پروتئين 12% ـ ارتفاع 100-95
هيرمندنيمه‌حساس به زنگ زرد ـ متحمل به زنگ قهوه‌اي ـ متحمل به فوزاريوم سنبله  ـ متحمل به گرما وشوري ـ مقاوم به‌ورس ـ متوسط زودرس ـ رنگ دانه قرمز روشن ـ ارتفاع 100-95
كويرنيمه مقاوم به زنگ قهوه‌اي ـ متحمل به زنگ زرد ـ مقاوم به ريزش دانه ـ مقاوم به ورس ـ زودرس ـ كم پنجه ـ مقاوم به شوري و خشكي آخر فصل و بادزدگي ـ رنگ دانه كهربايي ارتفاع 100-95 ـ پروتئين 12%
فلاتنيمه مقاوم به زنگ قهوه‌اي ، حساس به زنگ زرد ـ‌مقاوم به ورس ـ متحمل به سرما ـ داراي سازگاري وسيع اقليمي، رنگ دانه روشن ـ ارتفاع 95-90 پروتئين 5/11%
ياواروسبه زنگ زرد و سياهك ناقص متحمل است پروتئين 5/12% سختي دانه 67
کرخهبه زنگ زرد و سياهك ناقص مقاوم است پروتئين 2/13% و سختي دانه برابر 68

ج- اقليم معتدل :

    اين مناطق بدليل برخورداري از درجه حرارت‌هاي مناسب ، عدم بروز سرماي شديد و طويل‌المدت در پاييز و زمستان ، براي رشد گندم مناطق مستعدي محسوب مي‌شوند و همواره بالاترين عملكردها مربوط به اين اقليم بوده است ،كه عموماً شامل استانهاي تهران ، اصفهان ، قزوين ، قم ، مركزي ، يزد، بخشهايي از فارس ، لرستان ، كرمانشاه، كرمان ،‌ خراسان و بخش‌هايي از ايلام ميباشد كه داراي شرايط آب و هوايي معتدل در طول سال و زمستان سرد و معتدل وتابستانهاي نسبتاً گرم مي‌باشد . حدقل دما در اين اقليم از 7- تا 14-  درجه سانتي‌گراد تغيير مي‌نمايد . تعداد روزهاي يخبندان بين يك تا دو ماه ميباشد .

   از عوامل محدودكننده توليد در اين اقليم ميتوان به سن گندم ، زنبور ساقه‌خوار ، زنگ زرد و قهوه‌اي وهمچنين گرما وخشكي آخر فصل وشوري اشاره كرد .

تاريخ كاشت :

     اين اقليم بدليل گستردگي به دو منطقه شمالي وجنوبي تقسيم ميگردد كه در نيمه شمالي تاريخ كاشت گندم از اواخر مهرماه تا اواخر آبانماه كه مناسبترين آن نيمه اول آبان ميباشد.درنيمه‌جنوبي‌تاريخ‌كاشت از 15 آبان لغايت 15 آذرماه و ميزان تراكم بذر450-400 عدد در مترمربع ميباشد.

   درصورت استفاده از گندم دوروم ميزان بذر مصرفي افزايش و تاحدود 230 كيلوگرم در هكتار توصيه ميگردد ودراراضي لب شور نيز حداكثر ميزان بذر مجاز بايد مصرف گردد .

در این اقلیم كشت زود هنگام گندم موجب مي‌شود تا ارقام بهاره زودرس درفصل پاييز به ساقه رفته ودر معرض خطر سرما قرار گيرند . همچنين ممكن است اين ارقام دراوايل بهار زودتر از موعد به خوشه روند و با بروز سرماي زير صفر، خوشه‌ها عقيم شده و محصول از بين برود. اگرچه همواره موارد زيادي از خسارت ناشي از كشت زود هنگام گندم در مناطق مختلف كشور گزارش مي‌شود ، ولي آنچه بيشتر معمول است و عامل مهم كاهش عملكرد گندم دركشورمحسوب مي‌شود ، كشت كرپه مي‌باشد از نتايج كشت كرپه مي‌توان به كاهش درصد سبز بدليل برخوردجوانه‌ها با دوره يخبندان و نيز بادزدگي گندم بدليل همزماني دانه‌بندي با گرماي شديد بهار اشاره كرد. دامنه كاهش عملكرد در صورت تأخير در كاشت در نمودارهاي شماره 3 و 4 نشان داده شده است .

   مراحل حساس دوره رشد گندم شامل مراحل به ساقه رفتن ، تشكيل خوشه درون غلاف ، خوشه رفتن ، گل كردن و دانه بستن است كه هركدام اهميت خاصي دارد . آبياري بخصوص در مرحله دانه‌بندي از نظر انتقال مواد غذايي برگها به دانه و در نتيجه افزايش عملكرد اهميت زيادي دارد .

ارقام گندم متداول در شرايط اقليمي معتدل وخصوصيات آنها در جداول شماره 6 و 7 درج گرديده است .

جدول شماره 6  : ارقام گندم متداول در اقليم معتدل

نام رقموزن هزاردانهتيپ رشدمقدار بذردرمترمربعمقدار بذر درهكتارتاريخ مناسب كاشتبذر جايگزين در خارج از فصل كشت و مقدار آنزمان رسيدن (برداشت)طول دوره رويشمقدار كود خالص موردنياز
KPN
مردوشت37بهاره4501601401/8-1/9كوير ـ چمرانآخر خرداد تا اوايل تيرماه21022010090130
پيشتاز42بهاره4501801601/8-1/9كويرآخر خرداد تا اوايل تيرماه21022010090130
شيراز40بهاره4501801601/8-1/9كويرآخر خرداد تا اوايل تيرماه2152259575120
مهدوي45بهاره4502001901/8-1/9كويرآخر خرداد تا اوايل تيرماه21022010090130
كوير39بهاره50020019015/8-15/9چمرانآخر خرداد2009575120
نيك‌نژاد37بهاره50018016015/8-15/9چمرانآخر خرداد تا اوايل تيرماه2002109575120
قدس38بهاره4504001701501/8-1/9كوير ـ چمرانآخر خرداد تا اوايل تيرماه2102209575120
روشن45بهاره4504001801601/8-1/9چمرانآخر خرداد تا اوايل تيرماه210220706090
بك‌كراس‌روشن (بهاره)45بهاره4504001801601/8-15/9چمرانآخر خرداد تا اوايل تيرماه210220706090
M-73-1839بهاره4501801601/8-15/9كويرآخر خرداد تا اوايل تيرماه2002107570110
M-79-737بهاره4501601/8-1/9کویرآخر خرداد تا اوايل تيرماه2002107570110
جدول شماره 7  : خصوصيات ارقام گندم متداول در اقليم معتدل
نام رقمخصوصيات و واكنشهاي واريته
مردوشتمتحمل به زنگ زرد و مقاوم به زنگ قهوه‌اي ،‌مقاوم به ورس ، متحمل به سرما ، متوسط رس , نيمه حساس به ريزش،رنگ دانه روشن با پروتئين 4/11% ارتفاع 100-95 سانتي متر
پيشتازبسيار پرمحصول ، متحمل به زنگ زرد و مقاوم به زنگ قهوه‌اي و سياهك پنهان و متحمل به سرما و ورس ، متوسط رس، دانه قرمز روشن  با پروتئين 8/9% ارتفاع 100-90
شيرازمتحمل به زنگ زرد وقهوه‌اي ،  متوسط ديررس ، متحمل به سرما و ورس ،  دانه روشن با پروتئين 4/11%ارتفاع 105-100 سانتي‌متر
مهدويمقاوم به زنگ زرد ، متحمل به زنگ قهوه‌اي  ، مقاوم به ريزش دانه ، متحمل به سرما ، پنجه (غيريكنواخت) رنگ دانه روشن با پروتئين 6/9%‌متوسط رس ارتفاع 150-100
كويرمتحمل به زنگ زرد وقهوه‌اي ،‌ مقاوم به ورس و ريزش دانه ، زودرس كم پنجه رنگ دانه كهربايي پروتئين 12% ارتفاع 100-95
نيك‌نژادمتحمل به زنگ زرد و زنگ قهوه‌اي ، متحمل به خشكي آخر فصل ، متوسط زودرس ، كم پنجه ، رنگ دانه روشن پروتئين 3/11% ارتفاع 100 سانتي متر
قدسحساس به زنگ زرد و متحمل به زنگ قهوه‌اي ، متوسط رس ، پرپنجه ،رنگ دانه روشن با پروتئين 2/11% ارتفاع  105-100 سانتي متر
روشنحساس به زنگ زرد و ورس نيمه حساس به زنگ قهوه‌اي ، متحمل به سرما ، مقاوم به ريزش دانه ، ارتفاع 115-110  متحمل به شوري وخشكي ، دانه درشت كهربايي با پروتئين 5/12%
بك كراس روشننيمه حساس به زنگ زرد و متحمل به زنگ قهوه‌اي ، متحمل به شوري و خشكي آخر فصل و متحمل به سرما و ريزش دانه با پروتئين 5/11% ارتفاع 115-110 سانتي متر
M-73-18متحمل به زنگ زرد وقهوه‌اي و متحمل به شوري و گرماي آخر فصل متحمل به سرما و ورس ارتفاع 110-100 سانتي متر ، دانه روشن با پروتئين 11%

د- اقليم سردسير :

    اين مناطق باارتفاعي بيش از يكهزار متر از سطح دريا ، داراي زمستانهاي نسبتاً‌ سرد وطولاني مي‌باشند . متوسط حداقل مطلق درجه حرارت اين مناطق طي سالهاي مختلف كمتر از 14 درجه سانتي‌گراد زير صفر وتعداد روزهاي يخنبدان آنها بيش از 90 روز در سال است .    سرماي شديد زمستان در اغلب سالها وسرماي ديررس بهاره در بعضي از مواقع يكي ازعوامل محدودكننده توليد گندم اين مناطق است . هرچند باتوجه به ارقام موجود مناسبترين اقليم توليد گندم از نظر متوسط عملكرد در واحد سطح مناطق معتدل سرد است ، ولي مناطق سردسير به علت طولاني بودن دوره رشد در صورت كشت ارقام با تيپ رشد زمستانه و يا بينابين ( بهاره ـ تابستانه ) پرپتانسيل و مناسب كه داراي خصوصيات مطلوب زراعي باشند ميتوانند بالاترين ميزان توليد در واحدسطح را دارا باشند.

      اين اقليم عموماً‌شامل استانهاي آذربايجان‌شرقي ، آذربايجان‌غربي ، كردستان ، همدان ، چهارمحال‌وبختياري و قسمتهايي از استانهاي خراسان ، اردبيل ، مركزي ، همدان ، كرمانشاه ، زنجان ، قزوين ، كهگيلويه وبويراحمد ، كرمان ، فارس ، ايلام ، سمنان و ميكرو كليماهايي در ساير استانهاي كشور مي‌باشد .

    عوامل محدودكننده توليد در اين اقليم سرماي سرد زمستاني بدون پوشش برف و سرماي ديرهنگام بهار و همچنين زنگ زرد و سن گندم و زنبور ساقه‌خوار مي‌باشد .

تاريخ كاشت:

    بهترين تاريخ كشت از اول تا آخر مهرماه بوده و مناسبترين آن در دهه دوم مهرماه مي‌باشد . تعداد 500 عدد بذردر مترمربع قابل توصيه است و تأخير  دركشت باعث كاهش محصول خواهد شد .

   ارقام گندم متداول در اقليم سردسير و خصوصيات آنها در جداول شماره 8و9 درج گرديده ا ست.

جدول شماره 8 : ارقام گندم متداول در اقليم سردسير

نام رقموزن هزاردانهتيپ رشدمقدار بذردرمترمربعمقدار بذر درهكتارتاريخ مناسب كاشتبذر جايگزين در خارج از فصل كشت و مقدار آنزمان رسيدن (برداشت)طول دوره رويشمقدار كود خالص موردنياز
KPN
الوند40اختياري50045020018015/7-15/8پيشتازشيرازآخر خرداد تا اوايل تيرماه2202308575120
الموت36زمستانه5004501801601/7-1/8الوندپيشتازتيرماه2302408575120
زرين39زمستانه5002001901/7-1/8الوندپيشتازتيرماه2302409575120
توس37زمستانه5004501801601/7-1/8الوندپيشتازتيرماه2302409575120
شهريار38زمستانه5004501801601/7-1/8الوندپيشتازتيرماه2302408575120
Mv1742زمستانه5004502001901/7-1/8الوندتيرماه2402507570110
ساي سون40زمستانه5004501801601/7-1/8الوندتيرماه2302407570110
گاسكوژن42زمستانه5004501801601/7-1/8الوندتيرماه2402508575120
گاسپارد39زمستانه5004501801601/7-1/8الوندتيرماه2402508575120
بزوستايا42زمستانه5004501801601/7-1/8الوندتيرماه240250706090
بك كراس روشن(‌زمستانه)42زمستانه5004501801601/7-1/8الوندشيرازآخر خرداد تا اوايل تيرماه230240706090
نويد40زمستانه2001801601601/7-1/8الوندآخر خرداد تااوايل تيرماه230240706090

مشخصات مناطق سردسير:

     چنانكه گفته شد مناطق ودشتهاي مرتفع استانهاي آذربايجان‌شرقي و غربي ،‌اردبيل ، همدان، كردستان ،‌ زنجان،  مركزي ، تهران ، خراسان ، اصفهان ، چهارمحال‌وبختياري ، فارس ، لرستان ، كرمان ، كرمانشاه و كهگيلويه وبويراحمد كه بيش از 1000 متر از سطح دريا ارتفاع داشته و حداقل درجه حرارت آنها در زمستان پائين‌تر از 14 درجه سانتيگراد زير صفر است جزء مناطق سردسير محسوب مي‌شوند . از نظر جغرافيايي استانهاي مناطق سردسير را به دو گروه مي‌توان تقسيم نمود :

الف ـ استانهايي كه شهرستانهاي تابعه آنها در اقليم سرد قرار دارند مانند استانهاي : آذربايجان‌غربي ، آذربايجان‌شرقي ، همدان ، كردستان و چهارمحال‌وبختياري .

ب ـ استانهايي كه بعضي از شهرستانهاي آنها در اقليم سرد قرار دارند كه عبارتنداز :

كرمانشاه ، خراسان ، زنجان ، قزوين ، لرستان ، مركزي ، اصفهان ، فارس ، كهگيلويه وبويراحمد ، كرمان ، تهران .

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.